Anasayfa Köşe Yazıları De Roover: Medici Bank ve Orta Çağ’da Bankacılık Bağlamında Faiz Yasağı

De Roover: Medici Bank ve Orta Çağ’da Bankacılık Bağlamında Faiz Yasağı

by

Bugünkü anlamda olmasa dahi tarihteki ilk bankacılık türü işlemlere rastlanan kurumların tapınaklar olduğu dile getirilmektedir (M.Ö. dört binli yıllardan itibaren). Daha sonra Antik Yunan ve Roma’da görülen bankerliğin bugünkü anlamda kurumsallaşmış ilk benzerlerine ise 12. yüzyıldan itibaren İtalyan şehir devletlerinde rastlanmaktadır. 1157 tarihli Bank of Venice buna bir örnektir. Fakat dünyada ilk özel banka olarak geçen ve halen hayatta olmasa bile hakkında detaylı bilgilere sahip olunan banka, Medici Bank/Banco Medici’dir. (1397- 1494).

Medici Bank’a dair hem sayısal hem yönetimsel bilgi kaynaklarından hareketle detaylı bir kitap kaleme alan Robert de Roover, gerek bu bankanın kuruluşunda gerekse 16. yüzyıla değin Orta Çağ’daki bankacılık örneklerinde önemli olan bir hususa değinmektedir; faiz yasağı. Evet, bugün İslam ekonomisi kapsamında sıkça dile getirilen faiz (daha doğru ifadeyle riba) yasağı aslında yalnızca İslam’a has değildir. Nasranilik ya da daha sonraki ismiyle Hristiyanlık’ta da benzer bir yasak göze çarpmaktadır. Bu kapsamda kullanılan özel terim usury’dir. Usury, en yalın haliyle, bir borcun anaparasının üzerindeki az ya da çok herhangi bir fazlalığa işaret etmektedir. Fakat faiz yasağının zamanla gevşetilmesi ile bu anlamından sıyrılıp yalnızca yüksek ve istenmeyen faiz oranlarını kapsar hale getirilmiştir. Düşük oranlı ve kabul edilir olan faiz için ise bugünkü dildeki interest kelimesi kullanılır hale gelmiştir.

De Roover, genel kanaatin aksine, faiz yasağı gevşemesinin oldukça yavaş olduğunu ve dolayısıyla gerek Medici Bankası gerekse Orta Çağ’daki bankacılığın gelişimini bu yasağın ciddi şekilde etkilediğini öne sürmektedir. Dolayısıyla bankalar ve bankacılar bu yasağın tabiri caizse etrafında dolaşıp iş görecek usuller geliştirmeye çalışmışlardır. Örneğin, usury yasağı sadece borçlara uygulanıyordu. Bu sebeple eğer bir işlemin doğrudan borç olmadığı gösterilebilirse usury yasağından sıyrılma sağlanabilirdi ki bankaların yaptığı bir hamle buydu. Ya da bir kredi işlemi spekülatif ise veya risk, zorlama içeriyorsa karşılığında telafi (faiz) alınabiliyordu. Veyahut da hediye kapsamında fazlalık alınabiliyordu. Bir başka yöntem ise combium per litteras idi. Bunda, farklı paraların değiş-tokuşu işleminin faizi gizlemesi sağlanıyordu. Dolayısıyla kayıtlarda faiz geliri yer almamakta, bunun yerine “değiş tokuşta kâr ve zarar” ibaresi geçmekteydi.
 
Dileyenler De Roover’ın bu kapsamlı kitabından hareketle hem Medici Bank’a hem de dönemin önemli sosyo-politik ve ekonomik gelişmelerine dair bilgi edinebilirler. İlaveten, yukarıda özellikle odaklanılan hususlar gibi kısımların ise bugün için dahi bizlere (özellikle İslami finans ve bankacılık bağlamında) hatırlatıcı ve örnek olması mümkün. Zira fark edileceği üzere insan aklı bugün ortaya çıkmış değildir.
 
 
The Rise and Decline of the Medici Bank: 1397-1494: de Roover, Raymond: 9781893122321: Amazon.com: Books

De Roover, R. (1999). The Rise and Decline of the Medici Bank: 1397-1494, Beard Books.

Kitaba Ulaşmak İçin Tıklayınız

Zeyneb Hafsa ORHAN

Benzer Yazılar

Görüşlerinizi Paylaşabilirsiniz

    Mail Bültenimize Abone Olun