Anasayfa Araştırma Paylaşım Ekonomisi İçin İslami Sosyal Finansmanı Canlandırmak

Paylaşım Ekonomisi İçin İslami Sosyal Finansmanı Canlandırmak

by
Nurgül Sevinç – Foyasal Khan

Biz bunu yazarken , dünya toplumu insanlık tarihinin en yıkıcı insani krizlerinden birine, derin endişeler ve kaygılarla birlikte tanık oluyor . Ne zaman sonlanacağından emin değiliz. COVID-19 pandemisi başlangıçta bir sağlık krizi olarak başlasa da, ekonomik faaliyetlerin kilitlenmesinin neden olduğu büyük yavaşlama nedeniyle küresel bir ekonomik krize dönüşmesi sadece birkaç ay sürdü.

Birçok ekonomist ve küresel düşünür,  küresel ısınmayı artıran, zenginlik konsantrasyonunu birkaç el haline getiren ve yapay zekanın istilasını teşvik eden bu krizi diğerlerinden farklı olarak analiz etmektedir.

Doğrusal ekonominin, üretimin ve tüketimin bu kusurlu modeline göre, süreçler sadece kaynakları ve biyoçeşitliliği tüketmekle kalmadı, aynı zamanda atık ve iklim savunmasızlığına da yol açtı.

Bu durumda, doğrusal bir ekonomiden paylaşımcı veya döngüsel bir ekonomiye geçmeden, yani ürünleri ve malzemeleri yeniden kullanılabilmeleri için daha verimli hale getirerek israfı önlemek için BM’nin Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine (SDGs) 2030 yılına kadar ulaşılması gerçeklikten çok uzak olabilir.

Model olarak İslami finans

Son zamanlarda Katar’ın başkenti Doha’da düzenlenen bir İslami finans konferansında konuşmacılar, İslami finansın sosyal ve insani yönlerinin, sürdürülebilir kalkınmaya ulaşmada İslami sosyal finansın potansiyelini tartışırken, paylaşım ekonomisinin öncü bir modeli olabileceğini belirttiler.

Paylaşım ekonomisinin çeşitli özelliklerini ve boyutunu tartışan Hamad Bin Khalifa Üniversitesi profesörü Nasim Shah Shirazi, paylaşım ekonomisinin COVID-19 krizini geleneksel istihdam kalıbını kırarak ve  fon boşluklarını doldurarak  uygun kentsel ve kırsal kalkınma, arz ve talep dengesi ile  kullanan teknolojiler  arasında kurduğu ilişki ile COVİD-19 krizi aşma noktasında umudunun var olduğunu dile getirdi.

Suudi Arabistan merkezli İslam Kalkınma Bankası’nın (IsDB) eski baş ekonomisti, küresel ekonominin paylaşım ekonomisine dönüştürülmesinin kolay bir iş olmadığı konusunda uyardı. Sürdürülebilir tüketime odaklanmayı tavsiye ederek, dünyanın dört bir yanındaki hükümetlerin paylaşım ekonomisini teşvik etmede büyük bir rol oynadıklarına dikkat çekti. Bu amaçla, ülkelerin güven açığı, teknolojik donanım eksikliğinden kaynaklanan dijital uçurum, bilgi güvenliği ve mahremiyetle ilgili endişeler, platform tekelleri, geleneksel endüstrilerin dışlanması ve hakların aşırı kullanımı gibi zorlukları ele alması gerekiyor. Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine ulaşmak, onların yüksek sosyo-ekonomik etkiye sahip projelerde özel sektörlerle etkili bir şekilde işbirliği yapmalarını ve yeniliği teşvik eden politikaları uygularken sektörü düzenlemelerini gerektirmektedir.

SGDs’lerin Rolü

İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi profesörü Mehmet Bulut, sosyal finans kurumlarının SGDs’lere ulaşmadaki rolüne ilişkin sunumunda ilk olarak gelecek nesillerin ihtiyaçlarını karşılama yeteneğini dikkate alan fedakar bakış açısını vurgulayarak sürdürülebilir finansmanı tanımladı.

Buna göre İslami sosyal finansın teşvik edilmesinde hükümetlerin katkısının yanı sıra sosyal finans kurumları da çok önemli bir role sahiptir. Özellikle zekât, vakıf ve infak, kamusal malları sağlayan ve dolayısıyla sosyal refaha önemli ölçüde katkıda bulunan tarihsel modeller olmuştur.

Daha geniş bir perspektiften bakıldığında, İslami finans kurumları sosyoekonomik kaygılara çözümler sunar. Özellikle zekat, yoksulluğun azaltılmasından çevresel bozulmanın önlenmesine kadar 17 SGDs’den en az yedi hedefe ulaşılmasında rol oynamaktadır.

Bulut ayrıca Endonezya’daki zekat otoritesi olarak Badan Amil Zakat Nasional’ı (BAZNAS) vurguladı. BAZNAS’a göre, Endonezya’nın zekat potansiyeli, 2016 yılında Endonezya’nın gayri safi yurtiçi hasılasının (GSYİH)% 3,4’ü idi ve bu önemli bir yüzdeyi temsil etmektedir.

Kurum, zekat fonlarını ekonomi, eğitim , sağlık ve sosyal sektörler gibi farklı alanlarda dağıtıyor. Zekâtın yanı sıra, vakıfların SGDs’lere ulaşmadaki rolünün altını çizdi.

Müslüman çoğunlukta olan ülkelerde, araştırmalara göre, küresel vakıfların varlıklarının 1 trilyon dolar değerinde olması bekleniyor. Ayrıca, Osmanlı yönetimi boyunca vakıfların, yoksulluğun ortadan kaldırılmasında önemli bir rol oynadığı da vurgulandı.

Son olarak, konuşmasına infak’ın rolünü ekledi. İnfak, gönüllü ve zorunlu harcamalarla sürdürülebilir insani gelişmeye katkıda bulunur.

Bir Başarı Hikayesi

Pratik düzeyde, bir Malezya Hac Hac Fonu kurulu olan Lembaga Tabung Haji Malezya’nın ekonomisine ve dini yaşamına İslami bir sosyal finans kurumu olarak katkısı fazla vurgulanmaz.

Kurulun grup genel müdürü Datuk Nik Mohd Hasyudeen Yusoff, fon kurulunun 1963 yılından beri Malezyalı hacılara farklı imkanlar sunduğunu belirtti. Konaklama, uçuş, hac rehberliği ve yemek dahil dünya standartlarında hac hizmetleri veriyor.

Böylelikle sosyal finansman ve sürdürülebilirlik konusunda farklı açılardan öncü bir konuma sahiptir. Özellikle İslami kitle fonlaması platformu olarak türünün ilk örneği ve birim vakıf fonlarında yer alan ilk vakıftır. Üstelik nitelikli, sürdürülebilir ve sorumlu bir yatırım fonudur.

Gelecekteki Yönlendirmeler

İslami sosyal finans kurumları, paylaşım ekonomisi oluşturma ve dolayısıyla SGDs’lere ulaşma ve çağdaş ekonomik sorunları çözme konusunda önemli bir potansiyele sahiptir.

Sadece tarihi kurumlar değil, Endonezya’daki BAZNAS ve Malezya’daki Lembaga Tabung Haji gibi mevcut kurumlar da bunu gösteriyor. İnsanların dini faaliyetlerini gerçekleştirmelerine yardımcı olurlar ve kendi ayakları üzerinde durabilen verimli bir ekonomi sağlarlar.

Son olarak, zekât, sadaka ve vakıf gibi İslami sosyal finansal araçların, Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküşünden önce gelişen bir Müslüman ekonomisinin oluşmasına yaptığı önemli katkıların, Müslüman ekonomilerin 21. yüzyılda altın çağlarını geri getirebileceklerine güçlü bir şekilde inanmamıza neden olduğu söylenebilir. Ve dahası, bu tür İslami sosyal finans kurumlarını dünyadaki toplumlar ve ekonomiler üzerindeki olumlu etkilerini artırarak canlanmayı ortaya çıkaracağı açıktır.

 

Kaynak: Daily Sabah

Benzer Yazılar

Görüşlerinizi Paylaşabilirsiniz